بیت کوین چیست؟ راهنمای کامل آشنایی با Bitcoin، نحوه کار و سرمایه‌گذاری

بیت کوین یک پول دیجیتال و شبکه پرداخت غیرمتمرکز است که امکان انتقال دارایی بدون نیاز به بانک یا نهاد مرکزی فراهم می‌کند. دارایی اصلی این شبکه با نماد BTC شناخته می‌شود و کاربران می‌توانند آن را از طریق اینترنت برای یکدیگر ارسال کنند، در کیف پول نگه دارند یا در بازارهای مالی معامله کنند.

Bitcoin در سال ۲۰۰۹ فعالیت خود را آغاز کرد و امروز علاوه بر ابزار انتقال ارزش، به‌عنوان یک دارایی سرمایه‌گذاری نیز شناخته می‌شود.

هدف از ایجاد بیت کوین

بیت کوین یک سیستم پولی همتا به همتا است. یعنی کاربران می‌توانند بدون عبور تراکنش از بانک، شرکت پرداخت یا مدیر مرکزی برای یکدیگر دارایی ارسال کنند.

یکی از موارد مهم در بیت کوین، جداکردن شبکه از دارایی آن است. شبکه بیت کوین زیرساختی برای ثبت و تایید تراکنش‌ها است و BTC دارایی قابل انتقال در این شبکه محسوب می‌شود. یکی از انواع تصور اشتباه درباره بیت کوین این است که آن را یک شرکت، نرم‌افزار سرمایه‌گذاری یا سکه فیزیکی بدانیم.

بیت کوین چگونه کار می‌کند؟

برای پاسخ ساده به پرسش بیت کوین چگونه کار می‌کند باید مسیر یک تراکنش را در نظر گرفت. هنگامی که کاربر قصد ارسال BTC را دارد، کیف پول او با استفاده از کلید خصوصی، تراکنش را امضا می‌کند. تراکنش برای شبکه ارسال می‌شود و نودها بررسی می‌کنند که فرستنده اجازه خرج‌کردن دارایی را دارد و همان دارایی را پیش از آن خرج نکرده است.

تراکنش‌های معتبر در اختیار ماینرها قرار می‌گیرند. ماینرها آن‌ها را در بلاک‌های جدید قرار می‌دهند و برای پیدا کردن پاسخ یک محاسبه رقابت می‌کنند. بلاک پذیرفته‌شده به زنجیره بلاک‌های قبلی متصل می‌شود و تغییر اطلاعات آن به قدرت محاسباتی بسیار زیادی نیاز دارد.

اجزای شبکه بیت کوین

برای درک بهتر اینکه شبکه بیت کوین چیست؟ باید سه عضو اصلی آن یعنی کاربران، نودها و ماینرها را شناخت. کاربران تراکنش ایجاد می‌کنند، نودها قوانین شبکه را روی تراکنش‌ها و بلاک‌ها اعمال می‌کنند و ماینرها برای اضافه‌کردن بلاک جدید به بلاک چین رقابت می‌کنند.

نود کامل نسخه‌ای از اطلاعات بلاک چین را نگهداری و هر بلاک جدید را مستقل بررسی می‌کند. اگر ماینری بلاکی برخلاف قوانین بسازد، نودها آن را نمی‌پذیرند. به همین دلیل قدرت محاسباتی بالا به‌تنهایی برای تغییر قوانین Bitcoin کافی نیست.

فرایند ارسال و دریافت بیت کوین

آدرس بیت کوین، یک شناسه برای دریافت BTC است. کاربر می‌تواند آدرس را به‌صورت رشته‌ای از حروف و اعداد یا کد QR در اختیار فرستنده قرار دهد. آدرس بیت کوین شماره حساب بانکی نیست و اطلاعات هویتی صاحب آن را به‌طور مستقیم نمایش نمی‌دهد. با این حال، تراکنش‌های مرتبط با آدرس روی بلاک چین عمومی قابل مشاهده هستند.

کیف پول از کلید خصوصی برای امضای تراکنش استفاده می‌کند و آدرس دریافت از اطلاعات مرتبط با کلید عمومی ساخته می‌شود. در اختیار داشتن آدرس به دیگران اجازه خرج‌کردن دارایی را نمی‌دهد اما فردی که کلید خصوصی یا عبارت بازیابی را داشته باشد می‌تواند دارایی را منتقل کند.

تایید تراکنش بیت کوین

پس از ارسال تراکنش،  ابتدا اطلاعات آن وارد فضای انتظار شبکه یا مم‌پول می‌شود. وقتی تراکنش در یک بلاک ثبت شود، نخستین تایید را دریافت می‌کند. با اضافه‌شدن هر بلاک جدید، تعداد تاییدها افزایش می‌یابد و برگرداندن تراکنش دشوارتر می‌شود.

زمان ساخت بلاک در شبکه اصلی به‌طور میانگین نزدیک به ده دقیقه است اما نخستین تایید می‌تواند سریع‌تر یا بسیار دیرتر انجام شود.

ساتوشی و ساختار عرضه بیت کوین

هر BTC به ۱۰۰ میلیون بخش تقسیم می‌شود . کوچک‌ترین واحد بیت کوین (ساتوشی) نام دارد. یک ساتوشی برابر با ۰.۰۰۰۰۰۰۰۱ بیت کوین است. بنابراین برای خرید Bitcoin نیازی به پرداخت هزینه یک واحد کامل نیست و کاربران می‌توانند متناسب با سرمایه بخش کوچکی از آن را بخرند.

حداکثر تعداد بیت کوین‌هایی که طبق قوانین فعلی شبکه تولید می‌شوند ۲۱ میلیون واحد است. بیت کوین‌های جدید از طریق پاداش استخراج وارد گردش می‌شوند و میزان این پاداش تقریبا هر چهار سال یک‌بار طی رویدادی به نام هاوینگ بیت کوین نصف می‌شود. چرا بیت کوین ارزش دارد؟

برای پاسخ به پرسش چرا ارز دیجیتال بیت کوین با ارزش است؟ باید مجموعه‌ای از عوامل را در نظر گرفت.

ارزش بیت کوین از یک عامل مشخص به وجود نمی‌آید و نتیجه ترکیب چند ویژگی مهم است:

• عرضه محدود: حداکثر ۲۱ میلیون واحد BTC تولید می‌شود و امکان افزایش دلخواه عرضه آن وجود ندارد.
• انتقال بدون مرز: کاربران می‌توانند بیت کوین را بدون وابستگی به ساعت کاری بانک‌ها برای افراد دیگر ارسال کنند.
• قابلیت تقسیم‌پذیری: هر واحد بیت کوین به ۱۰۰ میلیون ساتوشی تقسیم می‌شود و خرید بخشی از آن امکان‌پذیر است.
• ساختار غیرمتمرکز: کنترل شبکه در اختیار یک بانک، شرکت یا دولت مشخص قرار ندارد.
• امنیت شبکه: تراکنش‌ها با استفاده از رمزنگاری، نودها و سازوکار اثبات کار بررسی و ثبت می‌شوند.
• بازار جهانی: بیت کوین در بسیاری از صرافی‌ها و بازارهای مالی معامله می‌شود و نقدشوندگی بالایی دارد.
• مالکیت مستقیم: کاربران می‌توانند با نگهداری کلید خصوصی، کنترل دارایی خود را بدون وابستگی همیشگی به یک واسطه حفظ کنند.
• پذیرش گسترده: استفاده سرمایه‌گذاران، شرکت‌ها و برخی موسسه‌های مالی باعث افزایش تقاضا برای BTC شده است.

کیف پول و مالکیت بیت کوین

کیف پول بیت کوین‌ را داخل گوشی یا دستگاه ذخیره نمی‌کند. بلکه در قالب سوابق مالکیت روی بلاک چین باقی می‌ماند و کیف پول کلیدهای لازم برای کنترل آن را مدیریت می‌کند. کیف پول‌های امانی کلیدها را در اختیار یک صرافی یا شرکت قرار می‌دهند اما در کیف پول غیرامانی کنترل عبارت بازیابی و کلید خصوصی بر عهده خود کاربر است.

در انتخاب بهترین کیف پول‌های ارز دیجیتال بیت کوین نباید فقط به تعداد نصب یا ظاهر برنامه توجه کرد.

• شتیبانی از شبکه اصلی Bitcoin: کیف پول باید امکان دریافت و ارسال BTC روی شبکه اصلی بیت کوین را داشته باشد.
• امکان تهیه نسخه پشتیبان: کاربر باید بتواند عبارت بازیابی یا روش امن دیگری برای بازگردانی دسترسی ایجاد کند.
• اعتبار تیم توسعه: سابقه تیم، به‌روزرسانی منظم و پاسخ‌گویی به مشکلات امنیتی اهمیت زیادی دارد.
• متن‌بازبودن: در کیف پول‌های متن‌باز، کد نرم‌افزار توسط توسعه‌دهندگان مستقل قابل بررسی است.
• قابلیت تعیین کارمزد: کیف پول بهتر است امکان انتخاب یا تنظیم کارمزد تراکنش را در اختیار کاربر قرار دهد.
• سازگاری با کیف پول سخت‌افزاری: این قابلیت برای مدیریت امن‌تر دارایی‌های بلندمدت مفید است.
• پشتیبانی از احراز هویت و قفل برنامه: رمز عبور، اثر انگشت و تایید دومرحله‌ای می‌توانند امنیت دسترسی را افزایش دهند.
• رابط کاربری ساده: نمایش واضح موجودی، کارمزد و وضعیت تراکنش احتمال خطای کاربر را کمتر می‌کند.

کیف پول گرم برای استفاده روزمره و تراکنش‌های مکرر مناسب‌تر است. کیف پول سرد نیز برای نگهداری مبالغ بالا و سرمایه‌گذاری بلندمدت امنیت بیشتری فراهم می‌کند.

 راه‌های به دست آوردن بیت کوین

رایج‌ترین راه‌های به دست آوردن بیت کوین شامل خرید از صرافی، دریافت در برابر فروش کالا یا خدمات، استخراج و خرید مستقیم از فرد دیگر هستند. خرید از صرافی برای بیشتر کاربران ساده‌تر است اما باید کارمزد، امنیت حساب، قیمت نهایی و امکان برداشت BTC به کیف پول شخصی بررسی شود. استخراج نیز به دستگاه تخصصی، برق، سیستم خنک‌کننده و محاسبه دقیق هزینه‌ها نیاز دارد و با یک رایانه عادی معمولا اقتصادی نیست.

روش‌هایی که با عنوان چگونه بیت کوین رایگان به دست آوریم معرفی می‌شوند معمولا درآمد محدودی دارند. سایت‌های فاست در ازای انجام یکسری فعالیت ها مانند مشاهده تبلیغات، حل کپچا یا استفاده از خدمات مشخص، مقدار کمی ساتوشی پرداخت می‌کنند.  نباید آن‌ها را منبع درآمد جدی در نظر گرفت. هنگام انتخاب بهترین سایت‌های فاست برای کسب بیت کوین باید سابقه پرداخت، حداقل مبلغ برداشت، کارمزد، شرایط استفاده و نحوه جمع‌آوری اطلاعات کاربران بررسی شود.

راه‌های کسب درآمد از بیت کوین به فاست‌ها محدود نیستند. دریافت BTC در برابر انجام کار یا فروش کالا، سرمایه‌گذاری، معامله‌گری و استخراج از روش‌های رایج‌تر هستند اما هرکدام هزینه و ریسک خاص خود را دارند. سایت‌هایی که برای پرداخت بیت کوین رایگان از کاربر درخواست واریز اولیه، کلید خصوصی یا عبارت بازیابی می‌کنند قابل اعتماد نیستند.

صرافی مناسب برای خرید بیت کوین

بهترین صرافی‌های ارز دیجیتال بیت کوین نباید به یک فهرست ثابت از نام‌ها محدود شود. صرافی مناسب باید سابقه امنیتی قابل بررسی، نقدشوندگی کافی، کارمزد شفاف، تایید دومرحله‌ای، پشتیبانی پاسخ‌گو و امکان برداشت روی شبکه اصلی Bitcoin داشته باشد.

کاربران ایرانی باید محدودیت‌های احراز هویت، تحریم، مسدودشدن حساب و شرایط برداشت را نیز بررسی کنند. نگهداری بلندمدت دارایی در حساب صرافی به معنی سپردن کنترل کلیدها به آن پلتفرم است. پس از خرید، انتقال دارایی بلندمدت به کیف پول شخصی می‌تواند وابستگی به صرافی را کاهش دهد.

تفاوت معامله بیت کوین در فارکس با خرید واقعی

در معامله بیت کوین در فارکس کاربر در بسیاری از بروکرها خود BTC را خریداری نمی‌کند. محصول ارایه‌شده ممکن است قرارداد ما به تفاوت یا CFD باشد که فقط تغییرات قیمت Bitcoin را دنبال می‌کند. در این حالت امکان بازکردن موقعیت خرید یا فروش وجود دارد اما معامله‌گر معمولا نمی‌تواند بیت کوین را به کیف پول شخصی برداشت کند.

نماد بیت کوین در فارکس معمولا به‌صورت BTCUSD یا BTC/USD نمایش داده می‌شود اما بعضی پلتفرم‌ها از XBTUSD یا نام‌های اختصاصی استفاده می‌کنند. نماد BTC در بازار قراردادهای آتی CME نیز برای قرارداد آتی بیت کوین استفاده می‌شود اما مشخصات آن با CFD بروکرها یکسان نیست.

عوامل اثرگذار بر نوسان قیمت بیت کوین

تاریخچه پیدایش بیت کوین 

تاریخچه بیت کوین با انتشار وایت پیپر آن در سال ۲۰۰۸ آغاز شد. در این سند، یک سیستم پرداخت الکترونیکی همتا به همتا معرفی شد که برای جلوگیری از خرج‌کردن دوباره از زنجیره‌ای مبتنی بر اثبات کار استفاده می‌کرد. شبکه در ژانویه ۲۰۰۹ با استخراج نخستین بلاک فعالیت خود را آغاز کرد و سپس نخستین انتقال‌های BTC میان کاربران اولیه انجام شدند.

نام ساتوشی ناکاموتو (خالق بیت کوین) به فرد یا گروهی ناشناس اشاره دارد که وایت پیپر و نسخه اولیه نرم‌افزار را منتشر کرد. هویت واقعی ساتوشی تاکنون به‌صورت قابل اثبات مشخص نشده است. ساتوشی پس از همکاری با توسعه‌دهندگان اولیه به‌تدریج ارتباط خود را با پروژه کاهش داد و ادامه توسعه Bitcoin به جامعه‌ای از برنامه‌نویسان مستقل سپرده شد.

تفاوت بیت کوین با اتریوم و ریپل

در مقایسه ارز دیجیتال بیت کوین و اتریوم مهم‌ترین تفاوت به هدف شبکه‌ها مربوط می‌شود. بیت کوین بیشتر بر پول دیجیتال، انتقال ارزش و سیاست عرضه محدود تمرکز دارد. اتریوم بستری عمومی برای اجرای قرارداد هوشمند و برنامه‌های غیرمتمرکز است و ETH برای پرداخت کارمزد و تامین امنیت شبکه از طریق سهام‌گذاری استفاده می‌شود. اتریوم برخلاف Bitcoin از روش اثبات سهام استفاده می‌کند.

در مقایسه بیت کوین و ریپل نیز باید Bitcoin را با XRP و شبکه XRP Ledger مقایسه کرد، نه با شرکت Ripple. بیت کوین برای تایید بلاک‌ها به استخراج و اثبات کار متکی است اما XRP Ledger از پروتکل اجماع میان اعتبارسنج‌ها استفاده می‌کند. تمام ۱۰۰ میلیارد XRP در زمان ایجاد شبکه ساخته شدند و تولید آن مانند استخراج BTC انجام نمی‌شود. XRP Ledger بیشتر بر انتقال سریع دارایی و پرداخت تمرکز دارد.

مزایا و معایب بیت کوین

در بررسی مزایا و معایب ارز دیجیتال بیت کوین باید کاربرد شبکه و شرایط سرمایه‌گذار در کنار هم قرار گیرند.

آیا بیت کوین برای سرمایه‌گذاری مناسب است؟

مناسب‌بودن Bitcoin برای سرمایه‌گذاری به هدف مالی، میزان تحمل ریسک، مدت سرمایه‌گذاری و ترکیب دارایی‌های هر فرد بستگی دارد. سابقه رشد قیمت نمی‌تواند بازده آینده را تضمین کند و افت‌های سنگین بخشی از رفتار تاریخی این بازار بوده‌اند. سرمایه‌ای که برای هزینه‌های ضروری، بازپرداخت بدهی یا نیاز کوتاه‌مدت کنار گذاشته شده است نباید در معرض نوسان بالای بازار قرار گیرد.

پیش از خرید باید روش نگهداری، نقطه خروج، میزان زیان قابل تحمل و دلیل ورود مشخص شود. خرید تحت تاثیر ترس ازدست‌دادن فرصت، استفاده از وام و ورود با اهرم بالا می‌توانند آسیب مالی را افزایش دهند. شناخت شبکه به تصمیم بهتر کمک می‌کند اما حتی تحلیل کامل نیز عدم اطمینان بازار را از بین نمی‌برد.

سخن آخر

بیت کوین نخستین شبکه پول دیجیتال غیرمتمرکز گسترده است که انتقال و نگهداری ارزش را بدون مدیریت یک بانک یا شرکت ممکن می‌کند. این شبکه با استفاده از بلاک چین، نودها، استخراج، اثبات کار و امضای رمزنگاری‌شده از اعتبار تراکنش‌ها محافظت می‌کند. BTC نیز دارایی اصلی شبکه است که عرضه آن به ۲۱ میلیون واحد محدود شده است.

سوالات متداول درباره بیت کوین چیست؟

اگه کارمزد تراکنش رو خیلی کم انتخاب کنم چی میشه؟

تراکنش ممکن است مدت زیادی در مم‌پول باقی بماند و ماینرها تراکنش‌های دارای کارمزد بالاتر را زودتر انتخاب کنند. برخی کیف پول‌ها امکان افزایش کارمزد تراکنش در انتظار را فراهم می‌کنند.

اگه کیف پولم پاک بشه بیت کوین‌هام هم از بین میرن؟

پاک‌شدن برنامه کیف پول به‌تنهایی دارایی را از بین نمی‌برد. با داشتن عبارت بازیابی معتبر می‌توان دسترسی به دارایی را در یک کیف پول سازگار بازیابی کرد. بدون عبارت بازیابی ممکن است دسترسی برای همیشه از دست برود.

میشه بیت کوین رو به شبکه اشتباه فرستاد؟

بیت کوین اصلی باید روی شبکه Bitcoin ارسال شود. برداشت BTC از طریق شبکه‌های دیگر ممکن است در واقع شامل نسخه توکنیزه‌شده دارایی باشد و کیف پول مقصد باید از همان شبکه پشتیبانی کند.

چرا موجودی کیف پول با عدد مرورگر بلاک چین فرق داره؟

این تفاوت ممکن است به تراکنش تاییدنشده، آدرس‌های تغییر، تاخیر در همگام‌سازی کیف پول یا نمایش دارایی روی شبکه‌ای دیگر مربوط باشد. بررسی شناسه تراکنش و شبکه انتخاب‌شده معمولا علت را مشخص می‌کند.

برای به ارث گذاشتن بیت کوین باید چیکار کرد؟

باید روشی امن برای انتقال عبارت بازیابی یا دستور دسترسی به وارث در نظر گرفته شود. نگهداری عبارت در وصیت‌نامه عمومی یا فضای آنلاین ناامن می‌تواند دارایی را پیش از موعد در معرض سرقت قرار دهد.

میشه همیشه از یک آدرس بیت کوین استفاده کرد؟

از نظر فنی امکان استفاده دوباره از یک آدرس وجود دارد اما این کار حریم خصوصی را کاهش می‌دهد و ردیابی تراکنش‌های مرتبط را ساده‌تر می‌کند. کیف پول‌های جدید معمولا برای هر دریافت آدرس تازه می‌سازند.

فرق بیت کوین با WBTC چیه؟

BTC دارایی بومی شبکه Bitcoin است. WBTC یک توکن روی شبکه‌هایی مانند اتریوم است که قیمت بیت کوین را دنبال می‌کند و برای استفاده در برنامه‌های مالی غیرمتمرکز ساخته شده است. ریسک‌ها و روش نگهداری این دو یکسان نیستند.

نود شخصی بیت کوین چه فایده‌ای داره؟

نود شخصی به کاربر اجازه می‌دهد تراکنش‌ها و قوانین شبکه را بدون اعتماد کامل به سرور یک شرکت بررسی کند. اجرای نود همچنین حریم خصوصی و استقلال کاربر را افزایش می‌دهد اما به فضای ذخیره‌سازی و نگهداری فنی نیاز دارد.

بدون اینترنت هم میشه بیت کوین فرستاد؟

ساخت و امضای تراکنش می‌تواند روی یک دستگاه آفلاین انجام شود اما برای پخش آن در شبکه به یک مسیر ارتباطی نیاز است. این مسیر معمولا اینترنت است اما روش‌های رادیویی، ماهواره‌ای یا انتقال فایل نیز در شرایط خاص قابل استفاده هستند.

کامپیوترهای کوانتومی می‌تونن بیت کوین رو نابود کنن؟

رایانه‌های کوانتومی فعلی توان لازم برای شکستن گسترده رمزنگاری Bitcoin را ندارند. در صورت پیشرفت جدی این فناوری، شبکه می‌تواند به الگوریتم‌های مقاوم‌تر مهاجرت کند اما این فرایند به هماهنگی و به‌روزرسانی گسترده نیاز خواهد داشت.