پول ضعیف چیست؟ + بررسی نمونه‌هایی از پول ضعیف

نشانه‌ای که داد می‌زند اقتصاد ضعیف است؟ در تحلیل اقتصاد یک کشور باید به سراغ ارز رفت تا وضعیت رشد یا سقوط احتمالی آن بررسی شود. کاهش قدرت خرید و افزایش تورم، وضعیت آشنایی را به تصویر می‌کشد که با بی‌اعتمادی سرمایه‌گذاران همراه است و وضعیت رسما نابسامان تعریف می‌شود. پول ضعیف با وجود نمایش ابعاد نه چندان جالب، یک ابزار رقابتی به شمار می‌آید. در کنار همه ریسک‌ها، می‌توان با نگاهی تازه به ارز بی‌ارزش نگریست تا مزیت نهانی آن کشف شود. در آکادمی حسینی فایننس با مجموعه عوامل اثرگذار در شکل‌گیری پول ضعیف و شیوه اصلاح آن آشنا می‌شوید.

تعریف پول ضعیف

با اثرپذیری از فاکتورهای مختلف اقتصادی، پول ضعیف به طور مستقیم در ناپایداری مالی نقش دارد. در واقع، به دنبال کاهش ارزش ارز شاهد گران‌تر شدن هزینه‌های واردات هستیم و از‌طرفی، وضعیت صادرات کشور هم نسبت به قبل رقابتی‌تر می‌شود. همین ابعاد منجر به عدم تعادل در تراز تجاری می‌شود. در مواجهه با این تغییرات، بانک‌های مرکزی سیاست‌های جدیدی را با محوریت کنترل این روند اتخاذ می‌کنند تا از شدت سقوط ارزش ارز مقداری کاسته شود. در‌مجموع، پول ضعیف با وجود کاهش قدرت خرید داخلی، به عنوان یک ابزار رقابتی برای تحریک صادرات در نظر گرفته می‌شود.

چه عواملی منجر به شکل‌گیری پول ضعیف می‌شود؟

ضعیف شدن ارزش پول حاصل مشارکت مجموعه‌ای از عوامل است که در کنار یکدیگر، مانع جریان رشد ارز شده‌اند. نرخ بهره، تورم و کسری تجاری، چند نمونه از عواملی هستند که به‌طور مستقیم در خروج ارز کشور از روند صعودی نقش دارند. با افزایش فاصله بین عرضه و تقاضا، پدیده خروج سرمایه از کشور شکل می‌گیرد و نتیجه، به صورت شکل‌گیری پول ضعیف نمایان می‌شود.

در ادامه، این عوامل را بررسی می‌کنیم:

• نرخ بهره: هر چه نرخ بهره کشوری پایین‌تر باشد، از نظر سرمایه‌گذاری خارجی جذاب به نظر نمی‌رسد.
• تورم: با اثرگذاری منفی بر قدرت خرید، تورم هم می‌تواند به طرز عجیبی از قدرت ارز بکاهد.
• ناپایداری اقتصادی و سیاسی: افزایش نرخ بیکاری، کاهش رشد GDP و ایجاد آشفتگی عمومی همگی به عنوان فشارهای اقتصادی و سیاسی کشور در نظر گرفته می‌شوند. در چنین وضعیتی، خروج سرمایه امری طبیعی به نظر می‌رسد.
• کسری تجاری: با افزایش واردات نسبت به صادرات، درصد بالایی از ارز کشور خرج می‌شود و نتیجه‌ای جز سقوط ارزش را به دنبال ندارد.
• سیاست‌های بانک مرکزی: آن دسته از سیاست‌ها و تصمیمات بانک مرکزی که بر قدرت ارز تاثیر منفی بگذارد. مثلا، چاپ بیش از اندازه پول که خود عاملی برای ورود ارز به روند نزولی است.
• شوک‌های خارجی: رویدادهای ژئوپلیتیک و تغییرات ناگهانی، پایداری اقتصادی را نشانه می‌گیرد. با اثرگذاری بر احساسات سرمایه‌گذاران شاهد بر هم خوردن تعادل خواهیم بود.

بررسی نمونه‌هایی از پول ضعیف

با نگاهی به ارزهای رایج در دنیا، نمونه‌های جالبی از پول ضعیف به دست آمده است که می‌توان بر اساس نرخ ها و معیارهای مشخصی، آنها را مورد بررسی قرار داد. نرخ تبادل عددی و معیار ارزش خرید، دو مورد از مقادیری هستند که وضعیت خاصی را برای انواع پول ضعیف ترسیم کرده‌اند. لیره لبنان، ریال ایران و دانگ ویتنام در راس پول‌های ضعیف در جهان قرار دارند. بیایید در مورد این نمونه‌ها اطلاعات به دست بیاوریم:

لیره لبنان (LBP)

ارزی که تحت تاثیر بحران‌های مالی، ناپایداری سیاسی و شرایط نامناسب لبنان به شدت تضعیف شده است. فساد و فروپاشی سیستم بانکی هم روند تخریب اعتماد سرمایه‌گذاران به لیره لبنان را تسریع کرده است.

ریال ایران (IRR)

ارزی که تضعیف آن از تحریم اقتصادی و عدم مشارکت در تجارت جهانی نشئت گرفته است. نرخ بالای تورم و اتکا بیش از حد به صادرات نفت هم نقش مهمی در شکل‌گیری روند نزولی ارزش‌گذاری برای ریال ایران داشته است. توجه داشته باشید که این نمونه از لحاظ ارزش عددی و قدرت خرید ضعیف است.

دانگ ویتنام (VND)

ارزی که با وجود رشد اقتصادی همچنان قدرت نیافته است. به دلیل حذف صفر پول تاریخی، دانگ ویتنام ارزش پایینی به ازای هر واحد دارد، ولی باز هم در مقایسه با نمونه قبلی از ثبات بیشتری برخوردار است.

اصلاح پول ضعیف به چه صورت انجام می‌شود؟

رویکرد اصلاح پول ضعیف به سیاست‌های بانک مرکزی گره خورده است. ابزارهایی که می‌توان برای تثبیت و سپس، افزایش ارزش ارز به‌کار گرفت، شامل تنظیم نرخ بهره، مداخلات ارزی و تسهیل کمی (Quantitative Easing) می‌شود. جذب سرمایه خارجی با افزایش نرخ بهره، اولین قدم بانک مرکزی در مسیر اصلاح به شمار می‌آید. در طی مداخلات ارزی، روند خرید یا فروش در بازارهای ارز خارجی انجام می‌شود تا در ارزش کل، تغییراتی بوجود آید.

تزریق نقدینگی به اقتصاد با خرید اوراق بهادار دولتی یا سایر دارایی‌های مالی بیانگر سیاست تسهیل کمی است. هدف از اجرای این سیاست، تحریک اقتصادی و رشد است. از‌طرفی، آن دسته از بیانیه‌های بانک مرکزی که در معرض عموم منتشر می‌شود هم می‌تواند در جهت‌دهی به مسیر سرمایه‌گذاران نقش داشته باشد و به مدیریت نوسانات ارز کمک زیادی کند.

شناسایی پول ضعیف در فارکس

در بازار فارکس، هرگونه تغییرات در ارزش ارز را می‌توان بر اساس اصول عرضه و تقاضا شناسایی کرد. به‌این‌ترتیب، با کاهش تقاضا، ارز هم تضعیف می‌شود و در حالت عکس که آمار تقاضا رو به افزایش می‌رود، شاهد ورود ارز به روند صعودی هستیم. با بررسی منظم نرخ تبدیل می‌توانید روند کاهشی یا افزایشی ارزش ارز را به خوبی متوجه شوید. البته، گاهی اوقات لازم است به سراغ ابزارهای دیگری بروید تا تصمیم‌گیری از حالت مبهم درآید. چه ابزاری بهتر از تحلیل تکنیکال که لازم است هر معامله‌گری در فارکس بر آن تسلط داشته باشد.

سخن پایانی

شاید تنها مزیت پول ضعیف، تحریک صادرات آن هم به‌صورت کوتاه‌مدت باشد. به دنبال کاهش ارزش ارز، کالاها برای خریداران خارجی ارزان‌تر تمام می‌شود و همین مسئله، انگیزه‌ای قوی برای افزایش فعالیت شرکت‌های صادرات محور به شمار می‌آید. در واقع، پول ضعیف افزایش سودآوری را برای این دسته از شرکت‌ها به دنبال دارد و یک بستر رقابتی در نظر گرفته می‌شود.

سوالات متداول

چه عاملی باعث شد روبل روسیه در سال 2018 به عنوان پول ضعیف در نظر گرفته شود؟

در سال 2018، تحریم‌های بین المللی نقش مهمی را در تضعیف روبل روسیه ایفا کرد. در واقع، این عامل مجموعه‌ای از مشکلات را در سطح اقتصاد این کشور به دنبال داشت و نتیجه، به صورت سقوط ارزش روبل نمایان شد.

چگونه می‌توان پول ضعیف را شناسایی کرد؟

شناسایی پول ضعیف با در نظر گرفتن شاخص تورم و عدم تراز تجاری انجام می‌شود. البته، نرخ تبدیل ارز هم باید با دقت مورد بررسی قرار گیرد. توجه داشته باشید که تغییرات کوتاه‌‌مدت طبیعی است، ولی کاهش ارزش به صورت مکرر را باید به عنوان نشانه‌ای جدی تلقی کرد.

در چه سالی یوان چین پول با تضعیف مواجه شد؟

مسئله سقوط ارزش یوان چین به سال 2015 برمی‌گردد. در این سال، قیمت محصولات چینی با افت شدیدی مواجه شد که حاصل سال‌ها تزریق نقدینگی بود. البته، تضعیف یوان با هدف پویاسازی مجدد صادرات انجام شد. اقتصاد چین به شدت به صادرات وابسته است.