معرفی بانک مرکزی ژاپن؛ وظایف اصلی BOJ

نرخ بهره نزدیک به صفر امضای کدام بانک است؟ با اینکه کل دنیا از افزایش نرخ بهره شکایت دارند و کاهش نقدینگی صدای همه را درآورده است، ولی باز هم یک کشور وجود دارد که این قاعده را شکسته است. چطوری؟ با کاهش قیمت‌ها، مبارزه با تورم منفی و کنترل منحنی بازده که بخشی از برنامه‌های استراتژیک به شمار می‌آیند. در روزگاری که کسی سراغ دارایی‌های پرریسک نمی‌رود، این بانک مرکزی ژاپن است که اتفاقا دکمه خرید آنها را می‌زند! حالا که عملکرد BOJ تا این حد عجیب‌و‌غریب است، در آکادمی حسینی فایننس به اثرات و سیاست‌های آن می‌پردازیم.

سیاست پولی ژاپن

با هدف اثرگذاری مثبت بر روی تورم و نرخ بهره و دستیبابی به نتایجی چون رشد اقتصادی و ثبات مالی، بانک مرکزی ژاپن ابزارهایی چون تسهیل کمی (QE)، نرخ بهره منفی و راهنمای آینده‌نگر را به کار می‌گیرد. البته، مسیر توسعه سیاست پولی ژاپن به همینجا ختم نمی‌شود و خرید اوراق قرضه دولتی و همچنین، خرید ETFs از بازار سهام، به بخشی از راهبرد آن تبدیل شده است. در کنار مزایا، به‌تدریج چالش‌هایی چون پایین آمدن نرخ تورم نمایان شدند. با وجود همه مسائل و حاشیه‌هایی که مسیر سیاست‌گذاری به دنبال داشت، بانک مرکزی ژاپن در زمینه استفاده به‌کارگیری ابزارهای نوین مالی به یک الگو برای سایر بانک‌ها تبدیل شد.

وظایف اصلی بانک مرکزی ژاپن

وظایف بانک مرکزی ژاپن مانند سایر بانک‌ها ابعاد مختلف مدیریتی و حمایتی را دربرمی‌گیرد، ولی با توجه به نوع ابزارهایی که برای اجرای سیاست‌های خود به کار می‌برد، خصوصیت نوآوری را هم به نقش پررنگ خود افزوده است. به‌این‌ترتیب، وظایفی چون مدیریت نرخ بهره، مداخله ارزی، حمایت از رشد اقتصادی و حفظ ثبات نظام مالی با رویکرد غیرسنتی به اجرا می‌رسند و طبیعی است که نتایج تا حد زیادی متفاوت باشد. در ادامه، به وظایف اصلی آن می‌پردازیم:

1. مدیریت نرخ بهره

مجموعه‌ای از سیاست‌های انبساطی در مدیریت نرخ بهره دخیل هستند که از بین آنها، می‌توان به نرخ بهره صفر (ZIRP) و نرخ بهره منفی اشاره کرد. لازم به ذکر است که نحوه سیاست‌گذاری بانک در طی سال‌های اخیر با تغییرات بزرگی مواجه شده است و می‌توان ریشه این تحولات را به افزایش تورم و دستمزدها نسبت داد. امروزه، مدیریت نرخ بهره با تکیه بر سیاست‌های در حال تعدیل به اجرا می‌رسد.

2. مداخله ارزی

ممکن است ارزش ین بر اساس شرایط بازار بیش از حد افزایش پیدا کند و نگرانی‌های مختلفی را بوجود آورد. اینجا است که بانک وظیفه متفاوتی را به نمایش می‌گذارد و آن، تضعیف ارزش است. مداخله ارزی یک اصل استراتژیک برای مدیریت جریان نقدینگی به شمار می‌آید.

3. حمایت از رشد اقتصادی 

گاهی اوقات، تنها چیزی که می‌تواند به بهبود وضعیت کشور کمک کند، ایجاد شرایط بهینه برای تولید و سرمایه‌گذاری است. بانک هم با تامین پول مورد نیاز در راستای ایجاد وضعیت ایده‌آل حرکت می کند و نتیجه‌ای چون رشد اقتصادی، در یک نقطه آشکار خواهد شد.

4. حفظ ثبات نظام مالی

نظام مالی همچون شریانی برای پویایی و نوآوری در همه زمینه‌ها عمل می‌کند و رسیدن به عملکرد مطلوب، در گرو نظارت مستمر بر بانک‌ها و نهادهای مالی است. در واقع، این نوع نظارت با هدف پیشگیری از ایجاد بحران انجام می‌شود و در شرایطی هم که وضعیت به‌طور بالقوه ریسکی باشد، مدیریت اصولی آن بر عهده BOJ است.

تاثیر بانک مرکزی ژاپن بر ین

بانک مرکزی ژاپن با تصمیمات و سیاست‌گذاری های خود، اثرات مستقیمی بر روی ارزش ین ژاپن بر جا می‌گذارد. بر این اساس، می‌توان سیاست‌های آن را به دو دسته تضعیف‌کننده و تقویت‌کننده ین تقسیم کرد که هر یک، مجموعه‌ای از نتایج قابل پیش‌بینی را به دنبال دارند.

کاهش نرخ بهره و افزایش خرید اوراق قرضه به‌عنوان دسته‌ای از سیاست‌های بانک مرکزی ژاپن در نظر گرفته می‌شوند که نتیجه اجرای آنها، تضعیف ین خواهد بود. از‌طرفی، سیاست‌هایی چون توقف تسهیل کمی و کاهش خریدها و اعلام افزایش نرخ بهره در آینده، به‌عنوان محرک‌های قدرتمند برای تقویت ین عمل می‌کنند. در کل، اقدامات بانک مرکزی ژاپن می‌تواند منبعی برای تولید فرصت‌های معاملاتی یا افزایش سطح ریسک در نظر گرفته شود و معامله‌گران بازارهای مالی باید از به روزترین اطلاعات مربوط به آن آگاهی یابند.

رئیس بانک مرکزی ژاپن

رئیس بانک مرکزی ژاپن همواره به‌عنوان یک نقش تعیین کننده و مهم در نظر گرفته می‌شود که مسئولیت هدایت سیاست‌های پولی را برعهده دارد. در واقع، نحوه واکنش این سمت اقتصادی به بحران مالی و شیوه تعامل او با سایر نهادهای پولی بین‌المللی اثرات ماندگاری را بر اقتصاد کشور به جا خواهد گذاشت.

کازوئو اوئدا (Kazuo Ueda) ریاست بانک مرکزی ژاپن را در آوریل 2023 برعهده گرفت و به‌عنوان سی و یکمین رئیس منصوب شد. اوئدا قبل از انتصاب، استاد اقتصاد دانشگاه توکیو به شمار می‌آمد و از سابقه‌ای درخشان در زمینه عضویت در هیات سیاست‌گذاری BOJ برخوردار است. با توجه به جایگاه علمی او، می‌توان مقایسه جالبی را انجام داد و روسای پیشین را به چالش کشاند. در واقع، روسای قبلی همگی در وزارت مالی مشغول به فعالیت بودند و پیشینه آنها را می‌توان بوروکراسی- محور در نظر گرفت. کارشناسان اقتصاد انتظار دارند مسیر سیاست‌های پولی تحت ریاست اوئدا، به سمت برقراری تعادل پیش رود و بین رشد اقتصادی و نرخ تورم آرامش برقرار شود.

BOJ در فارکس

سیاست‌گذاری های BOJ و اثرگذاری مستقیم بر نوسانات ارز ین باعث شده است به یکی از شاخص‌های مطرح در فارکس تبدیل شود. معامله‌گران فارکس در کنار تحلیل بسیاری از فاکتورها، BOJ را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های تحلیل فاندامنتال در نظر می‌گیرند. در واقع، منشا این تمرکز از ارزش بالای ین در دنیای جفت ارزها نشئت می‌گیرد و در شرایط بی‌ثبات و ناپایدار، امنیت را می‌توان با سرمایه‌گذاری در آن یافت. در مجموع، درک عملکرد بانک مرکزی ژاپن برای شکار فرصت‌های معاملاتی یک ضرورت به شمار می‌آید.

سخن پایانی

در مورد سیاست‌های آینده بانک مرکزی ژاپن چه نظری دارید؟ آنچه از شواهد مشخص است، نرخ بهره کوتاه‌مدت با افزایش قابل توجهی همراه بوده است. علت چنین افزایش شارپی را می‌توان به هدف دستیابی به تورم 2 درصدی ربط داد. با اینکه نرخ بهره به میزان 0.5% برآورد می‌شود، ولی هنوز جا برای رشد بیشتر هم وجود دارد! ریاست بانک هم از قبل اعلام آمادگی کرده است و می‌توان انتظار درصد چشمگیرتر را داشت.

سوالات متداول